Opis
Zimne krematorium Józsefa Debreczeniego to jeden z najważniejszych, a zarazem najbardziej poruszających dokumentów Zagłady. Węgierski dziennikarz opisuje w nim swoją drogę przez piekło KL Auschwitz oraz podobozy KL Gross-Rosen związane z projektem Riese.
Choć książka została wydana w 1950 roku w Serbii, to dopiero po ponad 70 latach doczekała ona angielskiego wydania oraz należnego miejsca w kanonie literatury dzieł Holocaustu. Zimne Krematorium bowiem zostało uznane za jedną z 10 najważniejszych książek roku 2024 przez magazyn „The New York Times”.
József Debreczeni reprezentuje styl bliższy dziennikarskiemu obiektywizmowi, w którym przedstawia obozową rzeczywistość w sposób kliniczny i bezpośredni, dzięki czemu przywraca współosadzonym godność i tożsamość w tych nieludzkich czasach.
Świadectwo to jest również ważne z punktu widzenia historycznego, gdyż dotyczy ono podobozów projektu Riese w Górach Sowich: AL Fürstenstein (przy dzisiejszym Zamku Książ) oraz AL Dörnhau (tytułowego „zimnego krematorium”). Dlatego jest pozycją unikatową, podobną do wspomnień Abrahama Kajzera Za drutami śmierci – obaj opisują codzienne funkcjonowanie podobozów projektu Riese, a także drogę i przeżycia więźniów – od przybycia do tych miejsc aż po ich wyzwolenie.
To wspomnienia, które przypominają podróż przez kolejne kręgi piekła nazwanego przez autora „Krainą Auschwitz”. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć mechanizmy totalitarnego zła i wierzy, że pamięć o ofiarach jest naszą powinnością.
